قالهمهڕه وهسێتیی كردووه له داوێنی كێوی بهردهزهردی بۆكان به خاكی بسپێرن
خۆرههڵات نیوز: شمشاڵژهنی ناوداری كورد قالهمهڕه كه رۆژی رابردوو به هۆی بارودۆخی خراپی جهستهیی گوازرابۆوه بۆ بهشی CCUی نهخۆشخانهی بۆكان، ئهمڕۆ وههۆش هاتۆتهوه.
به پێی دوایین ههواڵ كه له نهخۆشخانهی بۆكانهوه به خۆرههڵات نیوز گهیشتووه، قالهمهڕه سهرلهبهیانیی ئهمڕۆ وههۆش هاتۆتهوه بهڵام بههۆی ئهوهی ریخۆڵهی ئاوی هێناوه له بارودۆخێكی جهستهیی زۆر نالهبار دایه و پزیشكهكانی نهخۆشخانهی بۆكان رایانگهیاندووه هیچ هیوایهكیان به چارهسهریی ناوبراو نییه.
.....
ناوبراو لهم ساڵانهی رابردوو دا له زۆربهی ئهو كۆڕ و فستیڤالانهی له لایهن كوردانهوه له خۆرههڵاتی كوردستان یا له زانكۆكانی ئێران بهڕێوه دهچوو به تایبهت له كۆڕهیادهكانی ههڵهبجه و ئهنفال دا بهشداریی دهكرد و شمشاڵهكهی لهگهڵ پێشوازیی گهرم و گوڕی بهشدارانی ئهو كۆڕانه رووبهڕوو دهبۆوه.
قالهمهڕه ههروهها له چهندین فستیڤالی تایبهت بۆ مۆسیقای ناوچهكانی ئێران بهشداریی كردووه و له ههموویان خهڵاتی یهكهمی وهدهست هێناوه.
به پێی ههواڵی ههواڵنێری خۆرههڵات نیوز له بۆكانهوه، قالهمهڕه سێ رۆژ لهمهوبهر وهسێتیی كردووه له داوێنی كێوی بهردهزهردی بۆكان و له لای شاخهوانی ناوداری كورد "موقبیل هونهرپهژووه"ـهوه به خاكی بسپێرن و فیلمی ئهو وهسێتهش له ناو شاری بۆكان دا بڵاو كراوهتهوه. ههر بۆیهش بنهماڵهكهی دهخوازن به پێی وهسێتیی خۆی لهوێ بینێژن و بۆ ئهو مهبهستهش ئامادهكارییان كردووه.
( قاله مه ره) در بيمارستان
شهيد دكتر قلي پور بوکان بستري شد
هنرمند سرشناس ايراني قادر عبدالله زاده( مشهور به قاله مه ره) در وضعيت نامناسب جسماني قرار دارد و در حال حاضر در بيمارستان دکتر قلي پور شهر بوکان بستري شده است. قاله مه ره بر اثر( سکته مغزي) چندي قبل روانه بيمارستان شده و بينايي خود را از دست داده است.
دکتر محمد کريمي مسئول بخش جراحي مردان بيمارستان شهيد دکتر قلي پور بوکان ضمن تأييد اين خبر اعلام کرد که نامبرده دچار( سکته مغزي) شده و ابراز اميدواري کرد وضعيت جسماني ايشان هرچه زودتر روبه بهبودي رود.
هنرمند سرشناس کرد قادر عبدالله زاده مشهور به قاله مه ره اخيراً در بيمارستان شهيد قلي پور شهرستان بوکان بستري شده است. گفته مي شود علت بستري شدن وي( سکته ) مي باشد. خوشبختانه تا لحظه چاپ نشريه حال وي روي به بهبودي بوده است. قاله مه ره يکي از مشهورترين هنرمندان عرصه موسيقي ايران و جهان مي باشد.
اما شرح حال وي:
"اسم من قادر عبدالله زاده است. اهل روستاي "کوليجه"، از توابع شهرستان "بوکان" هستم. 94 سالي سن دارم. "شيخ محمد"، شيخ منطقه بُرهان لقب "قاله مهره" (قادر آرام) را به من داد. از 11 سالگي "شمشال" نواختم، و هرگز اين ساز فلزي زرد رنگ را از خودم دور نکردهام."
"شمشال" همان نيلبک فلزي است، که در سطح آن شش سوراخ وجود دارد و يکي از سازهاي اصيل و قديمي در منطقه "کردستان" است. شمشال، در شمار سازهاي بادي فلزي برنجي قرار ميگيرد و از لحاظ نوع صدا و وسعت در زمره سازهاي بَم با طنين خاص خود است. اين ساز از " مِسوار" که آلياژي زرد رنگ است و از آن براي ساخت سماورهاي قديمي زغالي استفاده ميشده، ساخته مي شود.
شيوه نوازندگي اين ساز هم کاملاً تحت تاثير وضعيت جغرافيايي منطقه "کردستان" است که طبيعتي کوهستاني و پستي- بلنديهاي بسيار دارد. نوع نوازندگي اين ساز کاملاً پرشور و هيجان با صداهاي قوي و ضعيف مکرر و تکرارهاي متوالي است.
"قاله مهره"، با قدي حدود 165 سانتي متر، دستهاي پينه بسته، موهاي سفيد، چهرهاي آرام و صبور دارد. چهره اي که کمتر از سنش نشان مي دهد. او سازش را که بيش از 130 تا 140 سال قدمت دارد از يک "سيد" خريده است. سازي که روزها آن را زير آستين لباس کرديش ميگذارد و شبها آن را زير بالشش.
او مي گويد: "عاشق شِمشال سيد شده بودم. چند بار رفتم پيشش و بهش پيشنهاد خريد شِمشالش را دادم ولي قبول نکرد. پس از مدتي مريض شد و مرد. من هم شِمشالش را از پسرش با يک راس گوسفند که آن زمان 5 قِران قيمت داشته معاوضه کردم."
پدر، پدربزرگ و برادران قاله مهره هم از نوازندگان برجسته و مشهور شِمشال بوده اند؛ ولي او ميگويد که هيچکس استاد او نبوده و ساز زدن را به او ياد نداده است. قاله مهره خدا را استاد خود مي داند. آهي مي کشد و درحالي که اشک در چشمانش جاري شده، مي گويد:"همه چيز از يک خواب شروع شد. فصل پاييز بود. بچه بودم، مهماني يکي از فاميل هايم دعوت شده بوديم. برادرم و دو نفر ديگر از بستگانم شِمشال مي زدند. مي خواستم شِمشال بزنم، ولي مثل آن ها نمي توانستم. آن ها هم مرا بيرون کردند و من هم گريه کنان به سمت يه خونه گِلي دويدم و تا اون جايي که تونستم گريه کردم و همون جا خوابم برد. يک نفر اومد تو خوابم و بهم گفت: "عبدالقادر، عبدالقادر، پاشو، از بس گريه کردي حوصله خدا رو هم سر بردي، برو و شِمشال بزن."
او ادامه ميدهد: "وقتي از خواب بيدار شدم، شروع کردم به نواختن شِمشال. ديگه قادر ديروز نبودم و کسي حريف من نبود."
خانه يک طبقه قاله مهره، در کوچهاي بُن بست و خاکي، در حاشيه شهر قرار دارد. او هر روز صبح از ساعت 9، با عصايي که در دست دارد به خيابان "کهنه"، شهر "بوکان"، که جنوبي ترين شهر استان "آذربايجان غربي" است مي رود و تا ظهر به گشت زني در خيابان هاي اطراف خانهاش ميپردازد و شِمشال مي زند.
عصرها نيز به قهوه خانههاي "ملا عباس"، "رهحمانه چوُر" و "حاجي محمد" که در ميدان کوچکي که در آن گندم و جو خريد و فروش مي کنند، مي رود و براي مردمي که اکثر آن ها بيشتر از 50 سال سن دارند ساز مي زند.
"محمد اَمين"، پيرمرد 67 ساله که در قهوه خانه نشسته، از طرفداران پر و پاقرص قاله مهره است. او در حالي که چاي مي خورد، مي گويد:"هم قاله مهره را دوست دارم و هم سازش را. آدم خيلي مهرباني است؛ هر نوع ترانهاي اَزش درخواست کني جواب رد نميدهد و آن را با مهرباني هر چه تمام تر مي زند."
شاگرد قهوهخانه "ملا عباس" هم ميگويد: "با اين که آدم ساکتيه ولي هنوز از شوخ طبعي نيفتاده. تو اين قهوه خونهها ساز مي زنه و مردم برايش پول جمع مي کنند. هر دفعه که مياد اين جا 5، 6 هزار تومان بهش کمک مي کنند. البته گاهي وقتها آدمهاي دست و دل بازي پيدا ميشن که 10 تا 20 هزار تومان براش جمع مي کنند."
قاله مهره دوران نوجواني و جواني چوپان بوده ولي بقيه عمرش را براي مردم کوچه و بازار شِمشال زده است و تنها راه کسب درآمدش هم ني زني است و از اين راه امرار معاش ميکند. او حتي روزهاي جمعه به غار "سهولان" که در فاصله 35 کيلومتري "بوکان" و در نزديکي "مهاباد" است ميرود تا ساز بزند و پول دربياورد.
او بعضي از روزهاي هفته هم براي ساز زدن و کسب درآمد سري به شهرهاي اطراف ميزند. مثلاً با طي کردن مسير 55 کيلومتري خود را به "مهاباد" ميرساند و يا مسيري 35 کيلومتري را طي ميکند تا به "سقز" برسد و در خيابان هاي اصلي ساز بزند و پول جمع ميکند.
قاله مهره در بسياري از مناطق کردنشين از شهرت بسيار برخوردار است و بسياري مثل خانم "علوي" ازاهالي "سقز" که 45 سال دارد " عاشق سازش" هستند و يا مثل "کاروان" 19 ساله نَفَس او را با اين سن و سال "معجزه" مي دانند.
"عابد" 30 ساله هم که صاحب استريو "ژينو" در "بوکان" است و 11 کليپ تصويري از او دارد معتقد است هيچ کس قدر قاله مهره را نمي داند. او ميگويد: "ما مرده پرستيم. بعد از مردنش براش سالگرد مرگ و کنگره يادبود برگزار ميکنند که فايدهاي ندارد."
البته در بين کردها کساني هم هستند مثل "صبا" 18 ساله و يا "مينا" 26 ساله از اهالي "کرمانشاه" که اسم قاله مهره به گوششان نخورده است و يا کساني هم هستند مثل زينب 40 ساله که ساکن "مهاباد" است و تصور ميکند قاله مهره مرده است. او با تعجب ميگويد: "خدا رحمتش کند، مگه نمرده؟"
سازي که پررو شده قاله مهره تنها همدم و دوست خود را "شمشالش" معرفي ميکند و به شوخي مي گويد: "هميشه با هم خوابيديم. از بچگي با هم بزرگ شديم. گاهي وقتها با هم صحبت مي کنيم و گپ مي زنيم. هر چي از دهنش در بياد مي گه. يه حرفهايي مي زنه که آدم تعجب مي کنه. خيلي هم پررو شده."
البته قاله مهره، 17 سال است که ازدواج کرده و حاصل ازدواجش دو پسر دوقلوي 16 ساله به نام هاي "احمد" و "محمد" است. پسرهايي که هر دو ترک تحصيل کرده و در بازار مشغول کار هستند. کار محمد تعمير دوچرخه است و احمد نيز در مغازه دکوراسيون وسايل منزل مشغول است. پسرهايي که هيچ کدام راه پدرشان را ادامه نداده اند.د محمد مي گويد: "نه من و نه برادرم هيچوقت دوست نداشتيم که شمشال ياد بگيريم." احمد هم به همين جمله بسنده مي کند و در حالي که با عجله به سر کار ميرود، مي گويد: "هر چقدر ساز بزنيم مثل پدرمون که استاد نميشيم."
قاله مهره، با آن که سواد خواندن و نوشتن ندارد ولي دريايي از موسيقي غني کردستان را در سينهاش حفظ کرده است. او، بيشتر آهنگ هاي ترانههايش را خودش درست مي کند. داستان هاي عاشقانه و منظومه هاي حماسي کردستان خمير مايه آهنگ هاي او هستند. او مي گويد که بيش از 170 "مقام" را حفظ کردهام. گرچه تعداد بيشتري را مي دانستم ولي الان نمي توانم بزنم.
مقام يا ترانه، از انواع شيوههاي موسيقي کردي است. مهم ترين ويژگي اين آواز کردي، توجه به سوز درون، شکايت و زاري است و با موسيقي مقامي عرب، ايراني و ترک (خاورميانه) تفاوت زيادي دارد.
قاله مهره در بين ترانه هايي که ميزند خود ترانه "کانبي خواز" را خيلي دوست دارد. کانبي خواز، اسم مردي به نام "کانبي فَقِه وَيسه" بوده که در يک نبرد رويارو با "احمد خان نامي" ، از ارباب هاي "مراغه" هر دو به دست يکديگر کشته مي شوند. گفته مي شود که اين بيت را زني به نام "خواز" که خواهر کانبي بوده، سروده است. موزه اربيل آوازه و شهرت زياد قاله مهره باعث شده هر از چند گاهي به مناسبت هاي گوناگون و براي اجراي برنامههاي مختلف از جمله يادواره بمباران شيميايي "سردشت" و "حلبچه"، يادبود قرباينان "اَنفال" (کشتار بيش از 150 هزار کرد به دست رژيم بعث در کردستان عراق)، بزرگداشت هفته معلم، اجراي سازهاي محلي در کردستان ايران و عراق به مراسم هاي مختلف دعوت شود و سفرهايي را به نقاط مختلف ايران داشته باشد.
سفرهايي که لوح هاي تقدير زيادي هم برايش به همراه داشته است. لوح هايي که با 8 تا از آن ها که حاشيه هاي فلزي و چوبي دارند ديوار اتاق خوابش را تزئين کرده است.
قاله مهره حتي چهار سال پيش، به گفته خود به دعوت "جلال طالباني" رئيس جمهور کنوني عراق، 20 روز به کردستان عراق رفته بود تا در آن جا ساز بزند. او يک بار هم براي اجراي برنامهاي به مناسبت يادبود سالمرگ "حسن زيرک"، خواننده مشهور بوکاني، از طرف کردهاي ايراني به کشور "آلمان" دعوت شده بود که به گفته خود، دولت وقت ايران اجازه خروج از کشور را به او نداد و در غياب او، جايزه بهترين نوازنده ساز سنتي را به او هديه دادند.
او با اشاره به تابلوهاي روي ديوار خانهاش از جمله تابلويي که امضاي رئيس "دانشگاه ايلام" زير آن است و به مناسبت اولين يادمان بمباران شيميايي "حلبچه" در سال 79 به او داده شده و يا کسب عنوان برتر در اجراي سازهاي محلي در جشنواره هاي مختلف از جمله "صدا و سيماي مهاباد" و جايزه ويژه "اَنفال" در "سليمانيه" عراق، ميگويد: "تمام اجراهاي من موفقيت آميز بوده و هميشه اول شدم. الان هم با اين که پير هستم، دندان هايم افتاده است و توانايي سابق را ندارم، ولي دست از نوازندگي برنداشتم."
او که مرتب مي گويد توانايي گذشته را ندارد با هيجان خاصي خاطرهاي را از سال هاي دورش که قرآن را با سازش ميزده و با خيلي از ملاها سر همين مساله در افتاده تعريف ميکند.
"جلسهاي با حضور 44 ملّاي تازه کار که اجازه ملا بودن رو از "ملا کريم شهريکندي"، "ملا جلال شفيعي"، "ملا سيد وهاب حاجي گهره"، "ملا کريم حاجي رهخايه"، "ملا محمد ههبهکي" و "ملا احمد"، ميگرفتن برگزار ميشد و در آن قرآن و مولود نامه ميخوندن، من هم کلمه به کلمهي قرآن رو بدون اشتباه با شِمشالم مينواختم."
او ادامه ميدهد: "خدا، ملّا جلال شفيعي را بيامرزد؛ او هميشه از من تعريف ميکرد و ميگفت "سبحان الله، عجب توانايي داري. تعجب ميکنم که چطور بدون راهنمايي هيچ استادي، کلمات قرآن را با شِمشالت مينوازي." لحن صدايش آرامتر ميشود و ميگويد: "من اينطور بودم. الانم توانايي گذشته را ندارم و بي طاقت هستم؛ از خدا مي خوام که ذليل و بيمار نشم تا هميشه بتوانم شمشال بزنم."
قاله مهره، وصيت کرده است که بعد از مرگش شِمشالش را که بيش از 80 سال است با او زندگي کرده، به موزه شهر "هولير" در کردستان عراق هديه دهند.
بيماري سِل و خيابان کهنه قاله مهره در خيابان "کهنه" بوکان کنار دو دستفروش نشسته و ساز ميزند. صداي سازش در هياهوي بازار شلوغ خيابان "کهنه"، کمتر به گوش ميرسد. نگاه هاي مردم هم زودگذر و آني است و کسي به صداي سازش گوش نمي دهد. مردم به نشانه کمک و همدردي پولي به او مي دهند و زود رد مي شوند.
او مي گويد: "فقط زماني که عاشق بودم و حال و هواي جواني در سر داشتم در خلوت، حرف هاي عاشقانهاي که در دل داشتم را با شِمشالم بيان مي کردم و فقط براي خودم شِمشال ميزدم؛ وگرنه هميشه براي مردم شِمشال نواخته ام."
قاله مهره حدود 2 هزار تومان پولي را که به قول خودش از راه حلال بدست آورده جمع مي کند. سيگار وينستونش را روشن ميکند و حرف هايش را ادامه مي دهد: "يک روز مريض شدم و در بيمارستان شهرستان مراغه در 200 کيلومتري بوکان بستري شدم. دکتر بهم گفت که بيماري "سِل" داري و ديگه نبايد ساز بزني؛ من هم حرف دکتر رو گوش ندادم و از اون موقع هيچ وقت سازم رو از خودم دور نکردم."
او معتقد است که با مرگش صداي شِمشال نيز با او دفن مي شود و مي ميرد.
"عزيز شاهرخ"، خواننده مشهور کردستان، که يکبار قاله مهره را به خانهاش دعوت کرده و برنامهاي دو نفره را اجرا کردهاند، حرف قاله مهره را قبول دارد. او مي گويد: "تکنوازيش عالي است. کسي مثل او نمي تواند شمشال بنوازد و در کار خود استادي تمام عيار است."
شاهرخ، ترانهاي که با قاله مهره اجرا کرده است را لابلاي صدها نواري که در استريو خودش (استريو شاهرخ) دارد، پيدا ميکند و آن را پخش ميکند. او قاله مهره را آدم رنج ديدهاي مي داند که در زندگي با کمبودهاي زيادي مواجه بوده است.
"سالار ماملي" هم که از دف نوازان مشهور مهاباد است درباره قاله مهره ميگويد: "هيچ سازمان هنري نيست که از اين آدم حمايت کند. مردم عادي هم ارزش بالاي اين ساز رو درک نمي کنند."
او که بيسوادي قاله مهره را هم بيتاثير نمي داند، مي گويد: "اگر سواد داشت حداقل خودش مي توانست کتابي در مورد شمشال بنويسد و آن را جاودانه کند تا از بين نرود." قاله مهره در حالي که سازش را در پارچهاي گلدار تيره مي پيچاند و آن را زير بغلش مي گذارد، از کنار دستفروش هايي رد ميشود که عکس او را به قيمت 500 تومان مي فروشند. او مي گويد: "اين جا رو ترک مي کنم و مي رم يه جاي ديگه ساز بزنم تا حرف هايي که در دل دارم رو براي مردمم بزنم."
نامهای سرگشاده محمدصدیق کبودوند خطاب به کروبی و موسوی
